«Мова адкрывае дзверы ў мінулае». Гісторык Аляксандр Горны патлумачыў, чаму выкладае выключна па-беларуску

Любоў да гісторыі праз усё жыццё

У календары святаў ёсць даты, якія нагадваюць нам пра самае патаемнае – пра вытокі. Як, да прыкладу, Міжнародны дзень роднай мовы для нашай роднай і любімай Беларусі. Гэта свята асаблівае. Вось і герой матэрыялу – чалавек незвычайны, які не толькі вывучае мінулае сваёй краіны. Кандыдат гістарычных навук, дацэнт ГрДУ імя Янкі Купалы Аляксандр Горны адзін з тых, для каго родная мова – гэта яго паўсядзённае жыццё і яго спосаб сувязі з светам. 

Сустрэць Аляксандра Горнага і не пачуць меладычную беларускую гаворку практычна немагчыма. Ён размаўляе на мове ўсюды: чытае на ёй лекцыі студэнтам, выступае на навуковых форумах, мае зносіны з калегамі ў калідорах універсітэта, размаўляе з роднымі і проста мінакамі на вуліцы. Нават наша інтэрв'ю ён прынцыпова і вельмі натуральна вядзе на беларускай мове. З яго вуснаў яна гучыць не як акадэмічны стандарт, а як жывы, цёплы і бясконца багаты інструмент.

– Для мяне беларуская мова як лад думкі, – прызнаўся Аляксандр Сяргеевіч. – Калі ты займаешся гісторыяй свайго краю, немагчыма заставацца чужым яго мове. Гэта ключ, які адкрывае дзверы ў мінулыя эпохі, дапамагае зразумець логіку і душу нашых продкаў. 

Аляксандр Сяргеевіч мае за плячыма больш за сотню навуковых публікацый. Яго даследаванні ахопліваюць розныя эпохі гісторыі Гродзеншчыны, але галоўным запалам застаюцца архівы. Ён называе гэта «раскопкамі ў папяровым моры». У цішыні архіўных залаў ён шукае жывыя сведчанні чалавечага духу.

– Больш за ўсё мяне ўражвае тое, наколькі духоўна развітымі былі людзі ў розныя часы, – распавёў навуковец. – Як тонка яны ўмелі выказваць свае пачуцці, як самааддана служылі ідэям. Гродна заўсёды быў горадам знакамітых асоб, многіх з якіх мы яшчэ толькі пачынаем адкрываць для сябе. Наша зямля нарадзіла столькі талентаў, што вывучаць іх спіс можна бясконца.

Праца гісторыка, на думку Аляксандра Сяргеевіча, падобна працы дэтэктыва. Трэба супаставіць факты, знайсці зачэпку, аднавіць справядлівасць. Але ў гэтым пошуку ёсць і цяжкі бок. Вывучаючы біяграфіі, навуковец часта сутыкаецца з трагічнымі, паламанымі лёсамі, праз якія катком прайшла гісторыя. Прапускаць чужы боль праз сябе – самае складанае ў прафесіі. 

Дарэчы, для супрацоўнікаў універсітэта і студэнтаў выкладчык часта праводзіць навучальныя экскурсіі па Гродне, адкрываючы ім горад з нечаканых бакоў. Яго любімы маршрут уключае цэнтральную вуліцу, кожны дом на якой захоўвае ў сабе пласты гістарычных таямніц. 

Мы не маглі не спытаць навукоўца і пра сучасныя тэхналогіі. Сёння нейрасеці спрабуюць аналізаваць фота і расшыфроўваць рукапісы.

– Штучны інтэлект – гэта добрая дапамога ў апрацоўцы масіваў звестак, – лічыць гісторык. – Але галоўным застаецца чалавек. Машына не зможа адчуць кантэкст, не зможа «загарэцца» ідэяй, не знойдзе тую самую нітку, якая звязвае эпохі. Толькі жывы розум здольны на сапраўдныя адкрыцці. 

Аляксандр Сяргеевіч з цікавасцю назірае за цяперашнімі студэнтамі. Ён адзначае, што кожнае пакаленне адрозніваецца ад папярэдняга, але цяга да пазнання застаецца нязменнай. Сучасная моладзь умее шукаць інфармацыю і, што самае важнае, праяўляе жывую цікавасць да сваіх каранёў. Сёння навуковец знаходзіцца ў росквіце сваёй дзейнасці. Наперадзе праца над доктарскай дысертацыяй і, вядома, новыя пошукі. Бо гісторыя Гродна, як і беларуская мова, – жывы працэс. 

Беларуская культура жывая датуль, пакуль ёсць людзі, якія так шчыра і глыбока любяць сваю зямлю, яе мінулае і яе роднае слова. У Міжнародны дзень роднай мовы прыклад нашага героя для ўсіх нас як лепшы адказ на пытанне аб тым, як захаваць сваю ідэнтычнасць: проста пачаць гаварыць і адчуваць на мове сваіх продкаў.

Оперативные и актуальные новости Гродно и области в нашем Telegram-канале. Подписывайтесь по ссылке!